Duyuru

Collapse
No announcement yet.

Ergenlik Çagýnda Beslenme

Collapse
X
  • Filtrele
  • Zaman
  • Göster
Hepsini Sil
new posts

  • Ergenlik Çagýnda Beslenme

    Ergenlik Çagýnda Beslenme
    Ergenlik Çagýnda Beslenme - Ergenlik Çagýnda Doðru Beslenme


    ERGENLÝK ÇAÐINDA BESLENME

    Ergenlik çaðýnýn en önemli özellikleri, hýzlý büyüme, fizyolojik, ruhsal ve sosyal yönden geliþme ve deðiþmedir. Bu geliþme ve deðiþmeler, gencin düþüncelerini, çalýþma durumunu, davranýþ ve alýþkanlýklarýný olumsuz þekilde etkileyebilir. Önceden, bu çaðdaki deðiþikliklere uygun biçimde hazýrlanmýþ olan çocuklar ergenlik dönemine daha kolay uyum saðlarlar. Bu dönemin özellikleri, gencin beslenme düzenine ve alýþkanlýklarýna da yansýr.

    Ergenlik çaðýnda gözlenen baþlýca deðiþiklikler þunlardýr:

    1. Vücut þeklinde cinsiyet hormonlarýna baðlý deðiþiklikler görülür. Özellikle vücuttaki yað dokusunda, kas ve kemik yapýsýnda deðiþiklikler olur. Kýz çocuklarda göðüs ve kalçalar belirginleþir. Erkeklerde ise kalçalar küçülür, vücut adaleli ve az yaðlý bir görünüm alýr.

    2. Psikolojik deðiþiklikler nedeniyle çocuk aile ile baðýmlýlýðýný yitirebilir ve etrafýný umursamaz bir davranýþa girebilir. Bunun sonucu olarak çocuk ailesinden çok arkadaþlarýna yönelir; onlarla birlikte olmak ister. Yemek zamanlarýnda, arkadaþlarý ile birlikte olmaktan hoþlanýr.

    Hýzlý büyümeye ek olarak gencin sporla uðraþmasý enerji ve besin öðelerinde artýþa neden olur. Çeþitli spor dallarýnýn ne miktarda ek enerji gerektirdiði ve bunu karþýlamak için diyetin özelliði konusunda gençlere yeterli bilginin verilmesi ve bilinçlendirilmeleri gerekir.

    Bu dönemde yanlýþ uygulanan zayýflama diyetleri yetersiz ve dengesiz beslenme nedenidir. Genç kendisini filmlerde, gazete ve dergilerde gördüðü kiþilere benzetme özlemi içinde onlarýn öðütlerini uygulama hevesine kapýlabilir. Bedensel hareketler arttýrýldýðý, yeterli ve dengeli beslenmeye dikkat edildiði sürece kaslarýn gücü artar ve þiþmanlýk önlenir, kemik mineral yoðunluðu artar.

    Genellikle kýz çocuklarýnda 11 yaþ, erkeklerde 13 yaþ civarýnda büyüme hýzlanmaya baþlar. Boy ve aðýrlýk ölçülerinde önemli artýþlar olur. Büyüme hýzlý olduðu ve etkinlik arttýðý için, ergenlik çaðýnda toplam enerji ve besin öðeleri ihtiyacý, yaþamýn hiçbir döneminde görülmeyecek derecede yüksektir.

    Diðer yaþ gruplarýnda olduðu gibi, bu çaðda da günlük alýnacak besin miktarlarý yaþla birlikte artar ve vücut aðýrlýðýna, etkinlik derecesine göre deðiþir. Enerji ihtiyacýna ve cinsiyete göre þeker, tatlý ve yað ile tahýl grubu yiyeceklerin miktarýnda ayarlama yapýlýr. Kýzlarýn 11-12 yaþlarýndan sonra büyüme hýzlarý ve özellikleri erkeklerinkinden ayrýlýk gösterir ve genellikle enerji ihtiyaçlarý daha azdýr. Bu nedenle, enerji ihtiyacýna göre, alýnan yað, þeker, tatlý ve tahýl miktarý yarýya yakýn azaltýlýr.

    Ergenlik çaðýnda, cinsiyete bakýlmaksýzýn, süt ve türevleri; et, yumurta, kuru baklagiller; sebze ve meyve grubundaki besinlerden tablo 1’de gösterilen miktarlarda alýnmalýdýr. Bunlardan, her gruptaki besinler ekonomik duruma göre birbirinin yerine deðiþimli olarak tüketilebilir. Et, yumurta az alýnýrsa, kuru baklagil artýrýlabilir; peynir yerine çökelek alýnabilir; pahalý et-balýk yerine ucuza satýlan ve bozuk olmayan etler ve su ürünleri kullanýlabilir. Varolan kaynaklar en iyi þekilde deðerlendirilerek daha az harcamayla iyi beslenme yollarý bulunabilir.

    Ergenlik döneminde, kýzlarda hýzlý büyümenin yaný sýra aybaþý (adet görme) da baþladýðýndan günlük alýnmasý gereken demir miktarý önemli artýþ gösterir. Bunun için günlük diyetin demir yönünden yeterli olmasý gerekir. Diyette, haftada bir ya da iki haftada bir kez karaciðer ve benzerlerinin bulundurulmasý, demir yönünden olduðu gibi protein, vitamin ve diðer minerallere ihtiyacýn karþýlanmasýna önemli katkýda bulunur. Özellikle kýzlarda, kansýzlýk yanýnda þiþmanlýk ve guatr belirtileri de sýk görülür. Þiþmanlýðýn enerji dengesizliði sonucu oluþtuðu genç kýza iyice anlatýlýp yanlýþ bilgilere göre uygulama yapmasý önlenmelidir. Ýyot yetersizliðine karþý korunmak için diyette deniz ürünlerine olabildiðince sýk yer verilmelidir.

    ....Besin Gruplarý..........................7-11 Yaþ Grubu........12-17 Yaþ Grubu

    1- Süt ve Ürünleri

    Süt-Yoðurt...........................2 Su bardaðý...............2 Su bardaðý1

    Peynir-Çökelek.....................1 Kibrit kutusu.............1 Kibrit kutusu
    2- Et-Yumurta-Kuru baklagil

    Et-Tavuk-Balýk..............1 Köfte kadar..................1 Köfte

    Yumurta.......................1 Adet (günde)................3-4 Adet (haftada)

    Kuru baklagil.................1-2 Servis kaþýðý..............2 Servis kaþýðý
    3- Sebze ve Meyve

    Yeþil Yapraklý Sebzeler.......2 Servis kaþýðý ..................2 Servis kaþýðý

    Turunçgiller..................... Orta boy............................1 Orta boy

    Diðerleri..........................1/2 - 1 Porsiyon.....................1 Porsiyon
    4- Tahýllar

    Ekmek...........................3-4 Orta dilim......................5-7 Orta dilim**

    Pirinç-Bulgur..................1-2 Servis kaþýðý...................... Servis kaþýðý
    5- Yað ve Þekerler

    Yað (yemeklerin içine giren)....1-2 Yemek kaþýðý.........2-3 Yemek kaþýðý

    Pekmez, tahin, reçel, bal......1-2 Yemek kaþýðý............1-2 Yemek kaþýðý

    Þeker...............................4-5 Yemek kaþýðý.........5-6 Yemek kaþýðý

    * Þeker tatlýlarýn ve içeceklerin içine giren miktarý gösterir.

    ** Kýzlarda azaltýlýr

    Ergenlik dönemindeki gençler orta öðretim çaðýndadýr ve onlarýn öðrenme, anlama ve kavrama yetenekleri üst düzeydedir. Bu özelliklerinden de yararlanarak, aile içinde ve okulda saðlýklý beslenmeleri konusunda eðitilmeleri daha kolay olabilir. Beslenme derslerinde ya da çeþitli derslerin beslenmeyle ilgili konularýnýn iþlenmesinde, spor gibi ders dýþý etkinliklerde, gençlerin bilgi düzeylerine, yaþlarýna ve ihtiyaçlarýna uygun olarak beslenme eðitimi yapýlmalýdýr.

    Ergenlik döneminin en önemli özelliklerinden biri, vücut ölçülerini ve genel görünüþü çok önemseme; beðenilme, yetiþkin gibi davranma, farklý olma ve güzel görünmektir. Yetersiz beslenme sonucu gençlerde artan besin öðeleri ihtiyaçlarýnýn karþýlanamamasý, saðlýk kurallarýna uyulmamasý sonucu barsak parazitlerinin varlýðý, diyette C vitamininin yetersiz düzeyde alýnmasý, kýzlarda menstürasyon kansýzlýðýn nedenleri arasýndadýr. Ülkemiz genelinde ortalama okul çocuklarýnýn %20-35'i kansýzdýr.

    Diþ çürükleri gençlerde önemli saðlýk sorunlarýndandýr. Ülkemizde yapýlan araþtýrmalara göre diþ çürüklerinin görülme sýklýðý %55-70 arasýndadýr. Aþýrý þeker tüketimi, sularda flor azlýðý, yetersiz beslenme, diþ bakýmý ve temizliðinin yeterince yapýlmamasý sonucu görülür. Diþ fýrçalama, ksilitol v.b. yapay tatlandýrýcý içeren çikletlerin her yemek sonrasý en az 15-20 dakika çiðnenmesi diþ çürüklerini önlemektedir.

    Basit guatr besinler ve su ile iyodun yetersiz alýnmasý sonucu çocuklarda ve gençlerde önemli bir saðlýk sorunudur. Bu nedenle iyotlu tuz kullanýlmalýdýr.

    ERGENÝN BESLENME ÖZELLÝKLERÝ

    Ergenlik çaðý gençlerin yeterli ve dengeli beslenmeleri büyüme ve geliþme hýzlandýðý için daha da önemlidir. Beslenme gencin yaþýna göre boy uzunluðu ve vücut aðýrlýðýnýn saptanmasý ile deðerlendirilir. Ayak üstü beslenme (fast food) veya abur-cubur beslenme alýþkanlýðý çocuk ve gençler arasýnda yaygýn olarak görülmektedir. Aslýnda bu tip beslenme günümüzde insanýn hýzlý yaþam temposu nedeniyle oluþmuþtur. Bu tür beslenme ile enerjinin %40-50'si yaðdan gelmektedir. Bu yaðýn çoðunluðu doymuþ yaðlardan oluþmaktadýr.

    Diyetteki doymuþ yað miktarý ve serum kolesterol düzeyi ile kalp-damar hastalýklarý arasýnda iliþki olduðu bilinmektedir. Bu hastalýklar yetiþkinlerde görülmesine karþýn temelleri çocukluk çaðýnda atýlmaktadýr. Genellikle ayak üstü beslenmede A ve C vitaminleri, kalsiyum, posa tüketimi yetersizdir, yað ve tuz tüketimi ise yüksektir.

    Bu yaþ grubunun diðer bir yanlýþ alýþkanlýðý da öðün atlamadýr. En çok atlanan öðün ise sabah kahvaltýsýdýr. Sabah kahvaltýsý insanlar için önemli bir öðündür. Ergenlik çaðýnda özellikle kýzlarda yemek yeme ile ilgili bozukluklar olarak anoreksia nevroza ve buIimia nevroza görülmektedir. Genç kendi kendini kusturmakta, laksatif ve diüretik ilaçlar kullanmakta ve saðlýðý bozulmaktadýr. Genç, bir deri bir kemik görünümünü almaktadýr ve bu durumlarda gencin psikiyatrik tedavi görmesi gerekmektedir. Sorunlarýn nedenlerinin araþtýrýlmasý gerekmektedir.

    Ergenlik çaðýndaki gençlere beslenme, temizlik, bakým ve düzenli yaþamýn dýþ görünüþü de iyileþtirildiði benimsetilmelidir. Örneðin, cilt saðlýðý ve güzelliðinde, iskelet ve diþlerin büyümesi ve saðlýðýnda, normal aðýrlýðýn korunmasýnda, kas geliþiminde, fiziksel ve zihinsel yönden güçlü olmada besin öðelerinin etkileri ve önemi konusu örneklerle anlatýlmalýdýr. Beslenme konusunda öðretilenlere uyulmasý temel amaç edinilmelidir.
Haz?rlan?yor...
X